 |
| Στην κάτω μεριά της εικόνας, ο άγιος Ιωσήφ ο Μνήστωρ, ο αρραβωνιαστικός της Θεοτόκου (και, κατά το νόμο, σύζυγός της, που όμως – σύμφωνη με ομόφωνη γνώμη των πηγών – ποτέ δεν είχε κανονικές συζυγικές σχέσεις μ’ εκείνη) απεικονίζεται να κάθεται μακριά από την Παναγία και το μωρό, για να δηλωθεί ότι δεν είναι ο πραγματικός φυσικός πατέρας του παιδιού, αλλά μόνο θετός πατέρας Του και προστάτης της Μητέρας και του Βρέφους. Μάλιστα εικονίζεται σκεφτικός και προβληματισμένος, με έναν παράξενο άνθρωπο να του ψιθυρίζει, παραπέμποντας, όπως λέγεται, σε ένα γεγονός πριν τη γέννηση του Χριστού: όταν πληροφορήθηκε ότι η αρραβωνιαστικιά του ήταν έγκυος, νόμισε ότι τον είχε απατήσει με έναν άλλο άντρα και, επειδή ήταν δίκαιος (δηλαδή καλός άνθρωπος), αποφάσισε να τη χωρίσει κρυφά και να μην κάνει ευρύτερα γνωστό το γεγονός (όχι μόνο για να μην την εξευτελίσει, αλλά προφανώς και επειδή κατά τον εβραϊκό νόμο η μοιχεία ετιμωρείτο με θάνατο). Τότε τους εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου, που τον πληροφόρησε ότι το μωρό εκείνο δεν προερχόταν από κάποιον άντρα, αλλά από τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, και ήταν ο σωτήρας που περίμενε από αιώνες ο ισραηλιτικός λαός (κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, στο τέλος του κεφαλαίου 1). Ο παράξενος τύπος που του ψιθυρίζει, κατά την επικρατούσα ερμηνεία, συμβολίζει το διάβολο, που προσπαθεί να βάλει στο νου του αμφιβολίες. |
Ερμηνεία της εικόνας των Χριστουγέννων
Η βυζαντινή αγιογραφία, δηλ. η ζωγραφική των εκκλησιαστικών εικόνων, είναι μια τέχνη συμβολική, όχι ρεαλιστική.
Δεν ενδιαφέρεται δηλαδή να απεικονίσει ένα πρόσωπο όπως πραγματικά ήταν ή ένα γεγονός όπως πραγματικά έγινε (ούτε, έστω, όπως το φαντάστηκε ο αγιογράφος), αλλά να εκφράσει το νόημα που έχει αυτό το γεγονός ή η ζωή αυτού του προσώπου στη θεολογία της Εκκλησίας και τα μηνύματα που έχει να προσφέρει για τη ζωή των ανθρώπων διαχρονικά.
